Türkiye'de yalnızca burada yetişen yaklaşık 3 bin bitki türü var. Fransa'sı, İsviçre'si, Almanya'sıyla koca Avrupa'yı birleştirseniz endemik sayısı birkaç düzineyi geçmez. Bu basit bir istatistik değil; elimizdeki hazinenin ölçüsü.
Neden bu kadar zenginiz?
Türkiye aynı coğrafyada farklı iklim kuşaklarını barındırıyor. Akdeniz kıyısından Toros zirvelerine bir günde çıkabilirsiniz. Üç bitki coğrafyası bölgesinin buluştuğu bu topraklar, binlerce yıldır kendine özgü türler üretmiş. Aynı bitki bile yetiştiği yere göre farklı etken madde oranına sahip olabiliyor. Bu bir kalite farkı değil, karakter farkıdır.
“Avrupa'dan geleni daha iyi” algısı
Sosyal medyada Türkiye'deki bitki özlerinin kalitesiz olduğunu söyleyip yurt dışı ürünlerini öneren paylaşımlar görüyorum. Bu bence milli bir kayıp. Devlet teşvikiyle ülkenin dört bir yanında lavanta, adaçayı ve kekik ekildi. Adana'da bir çiftçi bu yıl ürününü satamadığı için lavantasını hasat edemedi. Ama eczaneye giriyorsunuz, Fransa'dan gelmiş lavanta yağı var ve herkes onun gerçek olduğunu zannediyor. Bizdeki de gerçek.
İki firma lavantaya ayçiçek yağı karıştırıyor diye bütün sektörü zan altında bırakmak haksızlık. Doğrusu, iyi ile kötüyü ayırt etmeyi öğrenmek.
İyi bitki özünü nasıl ayırırsınız?
- Analiz raporu isteyin. Üretici ürününü bir üniversite ya da akredite laboratuvarda analiz ettirmiş olmalı. Uçucu yağlarda GC-MS raporu bileşenleri gösterir.
- Latince adı okuyun. “Lavanta yağı” yetmez; Lavandula angustifolia mı, Lavandula × intermedia (lavandin) mi?
- Amber ya da koyu cam şişe. Uçucu yağ ışıktan ve plastikten etkilenir.
- Fiyata bakın. Gül yağı gibi değerli bir yağı çok ucuza satan biri ya seyreltmiştir ya da başka bir şey satıyordur.
Tüketiciye düşen
Yerli üreticiyi desteklemek körü körüne her ürünü almak demek değil. Soru sorun, rapor isteyin, etiket okuyun. Kaliteli yerli üretim ancak bilinçli talep olursa ayakta kalır.
Sık sorulan sorular
Türkiye'de kaç endemik bitki var?
Yaklaşık 3 bin endemik bitki türü olduğu kabul edilir; bu sayı Avrupa'nın toplamından çok yüksektir.
Yerli lavanta yağı ithal olandan kötü mü?
Hayır. Kaliteyi ülke değil üretim yöntemi belirler. Analiz raporu, Latince ad ve şişe tipine bakarak karar verin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Yazar, adı geçen AllBio, Apimega ve FitoTea markalarının üreticisi ABT Doğal Ürünler'in kurucusudur.
